(艂ac. patria,-ae = ojczyzna, gr. patriates) – Wed艂ug s艂ownikowej definicji jest to pogl膮d m贸wi膮cy o poszanowaniu, umi艂owaniu i oddaniu w艂asnej ojczy藕nie. Patriotyzm cz臋sto wymaga postawienia interesu narodowego ponad interes osobisty. Patriotyzm wynika z przywi膮zania do tradycji, j臋zyka i historii. W bardziej mistycznym poj臋ciu, patriotyzm to uczucie, podobnie jak mi艂o艣膰 do innej osoby. W tym jednak konkretnym przypadku koncentruje si臋 na kraju. Cz艂owiek mi艂uj膮cy ojczyzn臋 jest got贸w po艣wi臋ci膰 jej nawet swoje istnienie. Przyk艂adami na powy偶sze traktowanie patriotyzmu, s膮 chocia偶by powstania, w kt贸rych mimo znikomych szans na zwyci臋stwo, bra艂a udzia艂 wi臋kszo艣膰 ludno艣ci.
Poj臋cie polskiego patriotyzmu to bardzo szeroki i nieskonkretyzowany temat. W zale偶no艣ci od czas贸w o jakich jest mowa, poj臋cia patriotyzmu bardzo si臋 zmienia艂o, a momentami nawet wygasa艂o. W dzisiejszym mainstream’ie bardzo modne jest r贸wnanie patriotyzmu z kibicowaniem polskim sportowcom, nieograniczon膮 tolerancj膮 oraz przyklaskiwaniem 艣wiatowemu kosmopolityzmowi. Jest to kompletna aberracja. Tak pojmowany patriotyzm nie mia艂by szans skutkowa膰 zerwaniem wi臋z贸w po trwaj膮cych 123 latach zaborach. Nie zapewni艂by przetrwania tkanki narodu podczas wojen 艣wiatowych. Warto jednak si臋gn膮膰 a偶 do pocz膮tk贸w istnienia pa艅stwa polskiego, by zrozumie膰, jakie cechy ukszta艂towa艂y my艣lenie narodu nadwi艣la艅skiego, na temat mi艂o艣ci do ojczyzny.
Wczasach staros艂owia艅skich poj臋cie polskiego patriotyzmu w og贸le nie istnia艂o, ka偶dy czu艂 wi臋藕 przede wszystkim ze swoim osiedlem (polem), w dalszym rz臋dzie z szerszym zwi膮zkiem plemiennym (Polanie, Wi艣lanie). Czasy wczesnopiastowskie przynosz膮 radykaln膮 zmian臋 koncepcji pa艅stwa, teraz to czasy monarchii patrymonialnej (pa艅stwo jako w艂asno艣膰 w艂adcy). Dru偶yna ksi膮偶臋ca opiera sw膮 wierno艣膰 ksi臋ciu na zasadzie przywi膮zania jako chlebodawcy i honoru. W dalszym ci膮gu ci臋偶ko obok patriotyzmu dodawa膰 przymiotnik polski. Oddanie nie wynika艂o z przywi膮zania do kraju. Kluczow膮 rol臋 pe艂ni艂y interesy poszczeg贸lnych grup.
Rozbicie dzielnicowe to kolejne zmiany. Pa艅stwo zostaje podzielone na kilka organizm贸w politycznych, ka偶dego 艂膮czy stosunek feudalny, na czele kt贸rego stoi jego w艂asny suweren (ksi膮偶k臋 Wielkopolski, Mazowiecki itp). Poni偶ej stoj膮 rycerze, p贸藕niej ch艂opi. Obok tego jest stan mieszcza艅ski i duchowie艅stwo. Chaos rozbicia dzielnicowego tworzy pragnienie zjednoczenia ziem Polskich (np. mieszcza艅stwo chce braku wewn臋trznych barier celnych i bezpiecznego handlu, ch艂opi za艣 braku wewn臋trznych wojen), wa偶nym punktem odniesienia jest arcybiskupstwo gnie藕nie艅skie, kt贸re obejmuje swym zasi臋giem ca艂o艣膰 ziem polskich. Mo偶na tu zauwa偶y膰 zal膮偶ek patriotyzmu jako przywi膮zania do ca艂ego pa艅stwa. Wynika on z pragnie艅 poszczeg贸lnych grup, kt贸re jednak w zamy艣le maj膮 wp艂yn膮膰 korzystnie na ca艂e spo艂ecze艅stwo. Warto zwr贸ci膰 uwag臋 na rol臋 ko艣cio艂a, kt贸ry ju偶 od samego pocz膮tku jednoczy Polak贸w i spaja pocz膮tkowo r贸偶ne cz臋艣ci sk艂adowe w jedno ogniwo.
Po zjednoczeniu, w czasach Kazimierza Wielkiego, Polska przeistacza si臋 w pe艂ni w monarchi臋 stanow膮. Kr贸l nie jest w艂a艣cicielem pa艅stwa, podmiotem jest Korona Kr贸lestwa Polskiego, kr贸l stoi na jego czele i ma obowi膮zki wobec kraju i nie mo偶e nim dowolnie dysponowa膰 (np. niepodzielno艣膰). Zgromadzenia stanowe (mieszcza艅stwo, duchowie艅stwo, rycerstwo) oznaczaj膮 wp艂yw mieszka艅c贸w na kraj, w zwi膮zku z tym zaczyna rodzi膰 si臋 poczucie dobra wsp贸lnego (ale przede wszystkim interesy w艂asnego stanu).
Podmiotowo艣膰 stan贸w (przede wszystkim rycerstwa) wida膰 np. w decyzji o o偶enieniu Jagie艂艂y z Jadwig膮 i co za tym idzie, o obsadzeniu tronu polskiego. P贸藕niej tron polski by艂 r贸wnie偶 teoretycznie elekcyjny (lecz do 1572r. na tronie zasiadali sami Jagiellonowie); stopniowo szlachta dominuje stanowo艣膰 i spycha pozosta艂e stany na dalszy plan.
Mimo to, monarchi臋 stanow膮 nale偶y uzna膰 za pocz膮tek, o my艣leniu o kraju jako dobru wsp贸lnym. Jako, 偶e w艂adza pochodzi od Boga, lud wiernie s艂u偶y w艂adcy, a jego decyzje s膮 traktowane jako jedyne s艂uszne i wolne od b艂臋d贸w. Pojawiaj膮ce si臋 rozwarstwienie, wp艂ywa negatywnie na demokratyzacj臋 kraju, a co za tym idzie, w przysz艂o艣ci przynosi szalenie negatywne skutki.
Sanacj臋 przynosi okres ostatnich Jagiellon贸w – wprowadzony zostaje ruch egzekucyjny, ro艣nie poziom odczu膰 obywatelskich - 艣rednia szlachta wraz z kr贸lem walczy o egzekwowanie praw przeciw magnaterii.
Era ostatnich Jagiellon贸w i pocz膮tek Rzeczpospolitej Obojga Narod贸w opiera si臋 na szlacheckim patriotyzmie - pozosta艂e stany zostaj膮 zmarginalizowane. Rozkwit poczucia obywatelstwa i odpowiedzialno艣ci za dobro wsp贸lne jest rozumiane jako dobro dominuj膮cego stanu - szlachty. Patriotyzm nie jest pojmowany jako wi臋藕 rasowa czy religijna. Szczeg贸lnie uwidacznia to si臋 w Konfederacji Warszawskiej.
Schy艂ek RON po 1648 roku wynikaj膮cy wojen z lat 1648 - 1673 艂膮czy polski patriotyzm i odmienno艣膰 wobec innych ze wzgl臋du na to, i偶 agresorzy s膮 innowiercami (Szwedzi - luteranie, Rosjanie - prawos艂awni, Turcy - islam). Niema艂y wp艂yw na to ma fakt, i偶 wrogowie s膮 cz臋sto wspierani przez innowierc贸w wewn膮trz Polski (arianie - uk艂ad w Radnot, Kalwinista Radziwi艂艂 - zdrajca). Rozpoczyna si臋 tworzenie koncepcji Polaka – katolika. Determinuj膮cy na patriotyzm mia艂 wp艂yw kultu maryjnego – obrona Cz臋stochowy i cz臋ste odwo艂ywania do mesjanizmu.
Czasy Saskie powoduj膮 odp艂yw odruch贸w patriotycznych poprzez zrywanie wi臋kszo艣ci sejm贸w oraz liberum veto. Doskonale uwidacznia to utw贸r "Nierz膮dem Polska stoi” Wac艂awa Potockiego. Renesans przynosi uchwalona w 1768r. Konfederacja Barska. Ma miejsce pierwsze powstanie - walka szlachty przeciwko obecno艣ci Rosjan w Polsce. Mimo to nadal funkcjonuje stanowe poj臋cie narodu i patriotyzmu. jednak Konfederacja Barska by艂a przejawem powrotu do odpowiedzialno艣ci za dobro wsp贸lne i ch臋ci walki za to. Po raz kolejny uwidacznia si臋 bardzo silny zwi膮zek owych zasad z religi膮, przede wszystkim kultem maryjnym
Upadek Polski to moment gdzie poj臋cie patriotyzmu przestaje mie膰 jakiekolwiek znaczenie. Ostatnim zrywem jest Konstytucja III Maja. Elity nawo艂uj膮 powrotu do odpowiedzialno艣ci za kraj. Polsko艣膰 jest 艂膮czona nieprzerwanie z katolicyzmem jako religi膮 panuj膮c膮. Z drugiej strony mamy Konfederacj臋 Targowick膮 czyli pojmowanie patriotyzmu jako przywi膮zania do wolno艣ci szlacheckiej w skrajnych przejawach, skrajne uj臋cie dobra wsp贸lnego, nadrz臋dne s膮 przywileje szlacheckie.
Powstanie Ko艣ciuszkowskie rozbudza przejawy patriotyzmu, r贸wnie偶 w艣r贸d ludu to jest, bitwa pod Rac艂awicami czy udzia艂 Jana Kili艅skiego na czele powstania w Warszawie. Po upadku polski, now膮 er臋 rozpoczynaj膮 Legiony Polskie. Wreszcie zachodzi pogl膮d, i偶 Polska powinna by膰 wskrzeszona jako pa艅stwo przez jej obywateli, nie ogl膮daj膮c si臋 na fakt sprzedania przez kr贸la korony Rosjanom. To w艂a艣ciwie pocz膮tek nowoczesnego pojmowania patriotyzmu.

Pierwsz膮 pr贸b膮 zrywu – w tym przypadku zbrojnego, by艂o Powstanie Listopadowe. G贸r臋 w tym przypadku wzi臋艂o romantyczne pojmowane patriotyzmu. Bez odpowiedniego przygotowania, zaplecza zbrojnego, Polacy stan臋li do walki z Rosj膮. Bezpo艣redni膮 przyczyn膮 wybuchu powstania by艂o niewywi膮zywanie si臋 Caratu z postanowie艅 konstytucji Kr贸lestwa Kongresowego. Ograniczanie tak umi艂owanej przez Polak贸w wolno艣ci, spowodowa艂o op贸r zbrojny. Zamiast pracy organicznej, wybrano walk臋 z okupantem. Przyczyn膮 upadku powstania, by艂y zale偶no艣ci o kt贸rych by艂a ju偶 mowa w poprzednich akapitach. Szlachta za nic w 艣wiecie nie chcia艂a zgodzi膰 na umniejszenie swoich przywilej贸w, dalej z pogard膮 traktowano ch艂op贸w. Brak deklaracji w sprawie reformy rolnej i zniesienia pa艅szczyzny, skutkowa艂 oboj臋tno艣ci膮 wobec powstania w艣r贸d ni偶szych warstw. Jak mantra powraca podzia艂 stanowy, w kt贸rym to s膮 r贸wni i r贸wniejsi obywatele. Ci臋偶ko wobec tego m贸wi膰 o 艣wiadomym patriotyzmie, skoro na piedestale stawia si臋 interes w艂asnej klasy, miast dobra og贸lnego. Dodatkowo w ca艂e zawirowanie wmiesza艂o si臋 klakierstwo polskiej elity, kt贸ra bez 偶adnego ale przyj臋艂a zwierzchnictwo w艂adz carskich w zamiast za spokojne jutro. Doskonale ukazuje to wierszyk z owych czas贸w „Ch艂op nas zdradzi艂, skrzynka przyskrzyni艂a, kruk oko wydzioba艂, ryba zatopi艂a”. Brak wiary w zwyci臋stwo powstania i jego kl臋ska spowodowana wzrost represji, szczeg贸lnie w szkolnictwie. Nauczanie po Polsku odbywa艂o si臋 jedynie w przyko艣cielnych salkach. S艂owa otuchy Polacy mogli us艂ysze膰 jedynie z ko艣cielnej ambony. Po raz kolejny ogromny wp艂yw wywar艂 ko艣ci贸艂 na utrzymywaniu narodowej to偶samo艣ci i wiary. Przez pa艅stwa europejskie, powstanie by艂o uznane za nic nieznacz膮ce zamieszki, le偶膮ce w auspicjach Imperium Rosyjskiego.
Do艣wiadczenia z poprzednich lat, niczego nie nauczy艂y Polak贸w. Ju偶 30 lat p贸藕niej wybuch艂o kolejne powstanie – styczniowe. Mimo przychylnej opinii mi臋dzynarodowej i wsparcia z Francji oraz Anglii, powstanie upad艂o po roku walki. Warto艣ci膮 dodatni膮 by艂o uw艂aszczenie ch艂op贸w, kt贸rzy tym razem zdecydowanie aktywniej brali udzia艂 w walkach. Romantyczne postrzeganie patriotyzmu przynios艂o dramatyczne skutki jak nigdy wcze艣niej. Zamykano ko艣cio艂y, zlikwidowano Bank Polski. Wszelkie elementy suwerenno艣ci zosta艂y zr贸wnane z ziemi膮. Z drugiej strony zacz臋to przyjmowa膰 postawy pozytywistyczne, co pozytywnie wp艂yn臋艂o na rozw贸j to偶samo艣ci narodowej. Okres po-powstaniowy by艂 zal膮偶kiem kreowania w艣r贸d Polak贸w艣 wiadomego patriotyzmu.
Prawdziwym punktem zwrotnym by艂o powstanie Ligi Narodowej w 1893 roku.
Kierowana przez Romana Dmowskiego organizacja stawia艂a na piedestale interes narodu ponad inne interesy. Pi臋tnowa艂a ucisk carski, krytykowa艂a ob贸z ugodowc贸w za ich lojalizm wobec Rosji. Jej dzia艂acze odzyskanie niepodleg艂o艣ci pojmowali jako cel dalekosi臋偶ny. Pierwszym zderzeniem wizji nowoczesnego patriotyzmu z patriotyzmem romantycznym by艂 wybuch wojny pomi臋dzy Rosj膮, a Japoni膮. Ob贸z zwi膮zany z Polsk膮 Parti膮 Socjalistyczn膮 z J贸zefem Pi艂sudskim na czele, optowa艂 za wybuchem powstania u boku Japonii. Kategoryczne veto wobec takiego planu postawi艂a narodowa demokracja zwi膮zana z Romanem Dmowskim. Wobec plan贸w Pi艂sudskiego, Dmowski postanowi艂 wcze艣niej wyruszy膰 do Japonii i storpedowa膰 plany na temat powstania. Z ca艂膮 pewno艣ci膮 by艂 to ogromny sukces Dmowskiego. W 1905r., w Tokio, dosz艂o do spotkania Pi艂sudskiego z Dmowskim. Panowie mimo fundamentalnych r贸偶nic, postanowili nie wchodzi膰 sobie w drog臋. Dmowski argumentowa艂 sztabowi Japo艅skiemu, i偶 kolejne powstanie os艂abi potencja艂 Polak贸w na nast臋pne 30 lat, dodatkowo umacniaj膮c pozycj臋 Rosji na zachodzie. Przedtem Dmowski, w 1903r. roku wyda艂 „My艣li nowoczesnego Polaka”. By艂a to i nadal jest swoista biblia m贸wi膮ca o pojmowaniu nowoczesnego patriotyzmu. Warto przytoczy膰 cytat, kt贸ry dobitnie rozwija poj臋cie mi艂o艣ci do ojczyzny: „Jestem Polakiem – wi臋c mam obowi膮zki polskie: s膮 one tym wi臋ksze i tym silniej si臋 do nich poczuwam, im wy偶szy przedstawiam typ cz艂owieka”. Rozpoczyna si臋 europejskie tournee Dmowskiego po Europie. Stara si臋 on przedstawi膰 s艂uszno艣膰 sprawy polskiej na arenie mi臋dzynarodowej. W mi臋dzyczasie narodowcy w kraju, dzia艂aj膮 pr臋偶nie by u艣wiadomi膰 i ujednolici膰 nar贸d. Ogrom pracy u podstaw, skutkowa艂 obudzeniem w艣r贸d najni偶szych warstw poczucia polsko艣ci. Bez tego zjednoczenie trzech r贸偶nych ziem z zabor贸w, nie by艂oby mo偶liwe. Patriotyzm Dmowskiego, kt贸rego uzupe艂nieniem by艂 nacjonalizm, zdecydowanie r贸偶ni艂 si臋 od podobnych ruch贸w z zachodniej Europy. Zwi膮zany z religi膮 katolick膮 nie mia艂 w sobie znamion rasizmu, ksenofobii czy szowinizmu. Doskonale oddaje to cytat: „Wszystko co polskie jest moje: niczego si臋 wyrzec nie mog臋. Wolno mi by膰 dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale musz臋 przyj膮膰 i upokorzenie, kt贸re spada na nar贸d za to co jest w nim marne”. Ju偶 wtedy Dmowski zauwa偶a dziwn膮 przypad艂o艣膰 Polak贸w, do 艣wi臋towania kl臋sk, w momencie gdy inni 艣wi臋tuj膮 zwyci臋stwa: „My艣my tak odbiegli od innych narod贸w, 偶e 艣wi臋cimy kl臋ski, gdy tamte 艣wi臋c膮 zwyci臋stwa”. Mimo up艂ywu lat ci臋偶ko nie odnie艣膰 wra偶enia, i偶 podobny schemat jest widoczny a偶 po dzi艣 dzie艅.
Wreszcie, 7 pa藕dziernika 1918 roku, nadchodzi upragniona chwila. Dzi臋ki zabiegom Dmowskiego, Polska znajduje si臋 w obozie zwyci臋zc贸w – Ententy. Rada Regencyjna og艂asza niepodleg艂o艣膰 Kr贸lestwa Polskiego. 11 listopada J贸zef Pi艂sudski przejmuj臋 w艂adz臋 zwierzchni膮, co w tradycji zosta艂o zapisane jako dzie艅 odzyskania niepodleg艂o艣ci. Ma ona jednak wymiar symboliczny, gdy偶 niepodleg艂o艣膰 zosta艂a odzyskana nieco wcze艣niej. W 1919 roku ma miejsce wydarzenie, kt贸re jest 艣ci艣le zwi膮zane z miejscem, w kt贸rym mieszkamy. Powstanie Wielkopolskie to jedno z niewielu wygranych powsta艅. Doskonale zorganizowani Poznaniacy, zahartowani w walce z bardzo agresywnym Kulturkampfem, odzyskali tereny, kt贸rych przynale偶no艣膰 pa艅stwowa, do ostatniej chwili by艂a niewiadom膮. Elementem zapalnym by艂 przyjazd do Poznania Ignacego Paderewskiego. W przeciwie艅stwie do poprzednich powsta艅, rauta Wielkopolan by艂a doskonale przygotowana i odnios艂a bezapelacyjny sukces. Pomimo braku wsparcia ze strony J贸zefa Pi艂sudskiego, kt贸ry koncentrowa艂 si臋 g艂贸wnie na walkach na wschodzie.
28 czerwca 1919 roku zosta艂 podpisany Traktat Wersalski, kt贸ry wszed艂 w 偶ycie rok p贸藕niej. Polska wed艂ug ustale艅 Wersalskich, wr贸ci艂a na mapy Europy po 123 latach. Nieocenion膮 rol臋 odegra艂 Roman Dmowski, kt贸ry w ramach swoich przem贸wie艅, przekonywa艂 dyplomat贸w zachodniej Europy o konieczno艣ci powstania niepodleg艂ego pa艅stwa polskiego. O ile plebiscyt na Warmii i Mazurach nale偶y uzna膰 za kl臋sk臋, o tyle 艢l膮zacy wyrazili sw贸j gor膮cy patriotyzm podczas trzech Powsta艅 艢l膮skich. Mimo niekorzystnych wyniku plebiscytu, 艢l膮zacy postanowili wyst膮pi膰 zbrojnie, czego efektem by艂 powr贸t cz臋艣ci G贸rnego 艢l膮ska do Polski.
II Rzeczpospolita to niew膮tpliwie okres najbardziej 艣wiadomego w艣r贸d Polak贸w patriotyzmu. Mimo ogromnego rozwarstwienia i trud贸w, 90% spo艂ecze艅stwa dzia艂a艂o aktywnie w r贸偶nych stowarzyszeniach i towarzystwach. W艣r贸d Polak贸w rodzi艂o si臋 poj臋cie mi艂o艣ci do ojczyzny i obywatelskiej trosce o dobro wsp贸lne. Warto nadmieni膰, i偶 w ci膮gu 20 lat istnienia, uda艂o si臋 zbudowa膰 miasto portowe – Gdyni臋 oraz Centralny Okr臋g Przemys艂owy. Mia艂o to niebagatelny wp艂yw na rozw贸j kraju i umacnianie wi臋zi w艣r贸d Polak贸w. M艂oda, polska demokracja jednak nie obroni艂a si臋. W 1926 roku dosz艂o do bezprawnego zamachu stanu, w kt贸rym zgin臋艂o 300 os贸b. Tylko racjonalna ocena sytuacji w kraju przez przeciwnik贸w zamachu, nie doprowadzi艂a do rozprzestrzenienia si臋 walk na teren ca艂ego kraju. Endecja w dalszym ci膮gu prowadzi艂a organiczn膮 prac臋. Kolebk膮 narodowej demokracji by艂a Wielkopolska, gdzie w podpozna艅skim Chludowie osiad艂 Roman Dmowski. W latach 30-tych nasili艂a si臋 represja wobec przeciwnik贸w w艂adzy pi艂sudczyk贸w. Cz艂onkowie centrolewu oraz narodowcy trafiali do obozu w Berezie Kartuskiej. Pa艅stwo obywatelskie zosta艂o zast膮pione przez pa艅stwo autorytarne. Polacy dali 艣wiadectwo swojego patriotyzmu w dramatycznym okresie po 1939 roku.

II wojna 艣wiatowa zniweczy艂a ca艂膮 prac臋 wykonan膮 przez Polak贸w. Rozbi艂a mentalnie nar贸d i zaprzepa艣ci艂a nadzieje na pok贸j i rozw贸j. Romantyzm, jakim kierowali si臋 rz膮dz膮cy w Polsce u schy艂ku lat 30-tych, doprowadzi艂 do walki z dwoma agresorami na raz, co z g贸ry by艂o skazane na pora偶k臋. Mesjanistyczne zapewnienia o rozbiciu Niemc贸w w ci膮gu tygodnia, owszem uzbroi艂y nar贸d mentalnie, jednak w og贸lnym rozrachunku przyczyni艂y si臋 do ogromnego rozczarowania. W czasach wojny zn贸w powr贸ci艂o rozwarstwienie pogl膮d贸w w艣r贸d elit. Stronnictwo ludowe zwi膮zane z Armi膮 Krajow膮 optowa艂o za porozumieniem z Sowietami, za艣 narodowcy skupieni wok贸艂 Narodowych Si艂 Zbrojnych wesp贸艂 z pi艂sudczykami optowali za walk膮 z obydwoma okupantami: „Nim Hitler runie, 艣mier膰 komunie!”. Lobby prosowieckie z Genera艂em Sikorskim na czele doprowadzi艂o do podpisania uk艂adu Sikorski-Majski, kt贸ry owszem, uratowa艂 偶ycie wielu osobom zes艂anym do niewoli, jednak z drugiej strony wci膮gn膮艂 Polsk臋 w „obj臋cia” Zwi膮zku Radzieckiego. Ci臋偶ko legitymizowa膰 taki patriotyzm. Wynika艂 on z kompletniej niewiedzy i romantycznych odczu膰. Na nic przestrogi z historii i pami臋膰 o stosunku Rosji do polskiej pa艅stwowo艣ci. Kres tym mrzonkom przyni贸s艂 mord w Katyniu. Mimo to polskoj臋zyczne elity, dalej popiera艂y sojusz z ZSRR, tym razem okre艣laj膮c go jako sojusznika naszych sojusznik贸w. Tak pojmowany patriotyzm doprowadzi艂 do konferencji w Teheranie, w kt贸rej Polska ponownie utraci艂a niepodleg艂o艣膰 wraz z 1/3 terytorium. Ostatnim zrywem by艂o Powstanie Warszawskie. Hekatomba jakiej dopu艣cili si臋 przedstawiciele Polskiego Pa艅stwa Podziemnego zas艂uguje na jak najmocniejsze pot臋pienie. Jednak Warszawiacy, stawiaj膮c op贸r w tej nier贸wnej walce, dali okaz swojego patriotyzmu i oddania. 呕aden inny nar贸d w historii 艣wiata nie porwa艂by si臋 na takie dzia艂anie. St膮d polski patriotyzm zawsze by艂 i b臋dzie wyj膮tkowy.
Komunizm to kolejny czarny okres w polskiej historii. Doskonale zainstalowana siatka represji i agentury, wprowadzi艂a do Polski najbardziej zbrodniczy system 艣wiata. Mimo dramatu wojny, Polacy nie poddali si臋. Dzia艂aj膮cy w konspiracji partyzanci stawiali czynny op贸r komunistom. Warto nadmieni膰, i偶 ostatni z nich ujawni艂 si臋 dopiero w 1963 roku. W 1956 roku dosz艂o do wydarze艅 zwi膮zanych z pozna艅skich czerwcem. Poznaniacy nie mogli pogodzi膰 si臋 represjami i zdecydowanym obni偶eniem poziomu 偶ycia. Zarzewiem konfliktu by艂y zak艂ady Hipolita Cegielskiego. Demonstracje zosta艂y krwawo st艂umione przez Ludowe Wojsko Polskie i KBW. Polacy ukazali, i偶 w dalszym ci膮gu umi艂owanie ojczyzny oraz wolno艣ci stanowi u nich najwy偶sz膮 warto艣膰.
Komunizm zniszczy艂 Polak贸w mentalnie. Sowieci starali si臋 wynarodowi膰 Polak贸w. Skutek tych dzia艂a艅 widzimy do dzisiaj. Zn贸w fundamentaln膮 rol臋 odegra艂 ko艣ci贸艂 katolicki. W czasach opresyjnego stalinizmu podtrzymywa艂 wiar臋 w Polakach. Organizowa艂 lekcje religii w przyko艣cielnych salkach i kolportowa艂 ksi膮偶ki, kt贸re zosta艂y zapomniane przez cenzur臋. Strajki rozpocz臋te w latach 70-tych, skutkowa艂y „karnawa艂em Solidarno艣ci” na pocz膮tku lat 80-tych. W Polakach obudzi艂 si臋 zew wolno艣ci. Morderstwa i represje nie z艂ama艂y Polak贸w. Z wiar膮 w zwyci臋stwo, Polacy zaufali przedstawicielom Solidarno艣ci. Dziesi膮tki tysi臋cy Polak贸w zapisywa艂o si臋 do niezale偶nych zwi膮zk贸w zawodowych. Powr贸ci艂o poj臋cie wsp贸lnoty.
Ca艂y wysi艂ek zniweczy艂 stan wojenny. Zbrodniczy zamach na nar贸d Polski spowodowa艂 zagaszenie w艣r贸d Polak贸w odczu膰 patriotycznych. Zamar艂a dzia艂alno艣膰 opozycyjna. Odwr贸cenie sytuacji przyni贸s艂 pog艂臋biaj膮cy si臋 kryzys polskiej gospodarki. Komuni艣ci widz膮c, i偶 znajduj膮 si臋 w punkcie bez wyj艣cia, postanowili rozpocz膮膰 negocjacje z opozycj膮. Mimo szlachetnych cel贸w, po raz kolejny uwidoczni艂 si臋 klakieryzm polskiej klasy politycznej. Koncesjonowany patriotyzm skutkowa艂 porozumieniem si臋 z komunistami podczas rozm贸w w Magdalence i przy okr膮g艂ym stole. Wynikiem ustale艅 by艂y pierwsze wolne wybory w czerwcu 1989 roku i deklaracja, i偶 by艂ym funkcjonariuszom komunistycznym nie spadnie w艂os z g艂owy.
Polacy rozczarowani wynikiem transformacji znowu oddalili si臋 od patriotycznego my艣lenia. Nar贸d kompletnie si臋 zdezorganizowa艂, zwyci臋偶y艂o indywidualistyczne my艣lenie i k艂贸tnie pomi臋dzy grupami o r贸偶nym statusie maj膮tkowym. Nie ma nic w tym dziwnego, skoro trzon najbogatszej warstwy stanowi艂a uw艂aszczona nomenklatura. Na pocz膮tku lat 90-tych pojawi艂y si臋 partie odwo艂uj膮ce si臋 do przedwojennej spu艣cizny ideowej. Konfederacja Polski Niepodleg艂ej odwo艂ywa艂a si臋 do my艣li pi艂sudczykowskiej, jednak 偶adnej roli w 偶yciu politycznym, nie odegra艂a. Podobny rodow贸d prezentowa艂o Porozumienie Centrum, jednak pr贸ba przeprowadzenia dekomunizacji przez Jana Olszewskiego zako艅czy艂a si臋 fiaskiem. Podobnie jak w czasach Rzeczpospolitej Obojga Narod贸w, zwyci臋偶y艂y interesy klasy uprzywilejowanej. Odwo艂anie rz膮du Olszewskiego oznacza艂o powr贸t do dawnego okr膮g艂osto艂owego uk艂adu. Patriotyzm 艣wiadomy przegra艂 z interesem danej grupy. W owym czasie pojawia艂y si臋 te偶 ugrupowania odwo艂uj膮ce si臋 do spu艣cizny narodowej demokracji. Przyk艂ad Polskiej Wsp贸lnoty Narodowej Boles艂awa Tejkowskiego, okaza艂 si臋 jednak 偶a艂osn膮 karykatur膮 my艣li narodowej. Endecja zniszczona podczas wojny, wewn臋trzne represje i ogromn膮 emigracj臋, nie potrafi艂a od偶y膰 w czasach III RP. Ten najdoskonalszy ruch, reprezentuj膮cy nowoczesny patriotyzm, pozosta艂 na marginesie 偶ycia publicznego.
Pewn膮 zmian臋 rozpocz臋艂o powstanie Ligi Polskich Rodzin, partii zjednaczaj膮cej r贸偶ne ugrupowania nawi膮zuj膮ce do narodowej demokracji. Po wyborach w 2005 roku dosz艂o do koalicji LPRu oraz Prawa i Sprawiedliwo艣ci. Rz膮dz膮ca koalicja stawia艂a na piedestale ponowne zorganizowanie polskiego narodu, rozliczenie afer korupcyjnych i znormalizowanie 偶ycia spo艂ecznego. Zn贸w jednak g贸r臋 wzi臋艂y indywidualne interesy, i koalicja 艂膮cz膮ca r贸wnie偶 Samoobron臋 RP, upad艂a.
Kolejne lata to rozk艂ad polskiego 偶ycia spo艂ecznego i patriotyzmu. Zachodnie pr膮dy nios膮ce kosmopolityzm, zamrozi艂y w Polakach poj臋cia patriotyczne. Mass-media maj膮ce ogromny wp艂yw na ludzk膮 艣wiadomo艣膰, wszystko co zwi膮zane z patriotyzmem i religijno艣ci膮 r贸wnaj膮 z faszyzmem, nazizmem i innymi okropnymi systemami. Frekwencja w wyborach regularnie spada poni偶ej 50%, a zaanga偶owanie Polak贸w w dzia艂alno艣膰 spo艂eczn膮 jest bardzo znikoma. Patriotyzm od偶ywa jedynie w momencie sukces贸w sportowych, jednak ma艂o ma on wsp贸lnego z szeroko poj臋ta definicj膮 patriotyzmu.

Od 2010 roku organizowany jest Marsz Niepodleg艂o艣ci. G艂贸wnymi organizatorami s膮 M艂odzie偶 Wszechpolska oraz Ob贸z Narodowo-Radykalny. Oba te stowarzyszenia odwo艂uj膮 si臋 do przedwojennej my艣li narodowej. Marsz Niepodleg艂o艣ci w Warszawie, pocz膮tkowo skupia艂 zaledwie kilkaset os贸b. Teraz liczba uczestnik贸w jest ju偶 liczona w setkach tysi臋cy. Organizacje wchodz膮ce w sk艂ad MN maj膮 charakter spo艂eczno-wychowawczy. Celem nadrz臋dnym jest obudzenie w Polakach to偶samo艣ci narodowej i poczucia wsp贸lnoty. Organizacje te stoj膮 w opozycji do ugrupowa艅, uwa偶aj膮cych patriotyzm za rzecz niepotrzebn膮. Wybijaj膮 si臋 ponad obecn膮 mod臋, st膮d s膮 skazane na niebyt w topowych mediach i politycznym mainstream’ie. Co raz wi臋ksza rzesza uczestnik贸w podczas Marszu Niepodleg艂o艣ci, 艣wiadczy o powolnym rozbudzaniu si臋 narodu. Ci臋偶ka praca skutkuje tym, i偶 Polacy zaczynaj膮 wierzy膰, i偶 maj膮 wp艂yw na to, co ich otacza. Co raz cz臋艣ciej wychodz膮 naprzeciw rz膮dowi, kt贸rego absolutnie nie interesuje kwestia narodu, a jedynie zaspokajanie w艂asnych potrzeb. Kompletnym nieporozumieniem jest przyklejanie Marszowi Niepodleg艂o艣ci 艂atki chuliga艅skiego sp臋du. W mediach pokazywane s膮 zaj艣cia nie maj膮ce miejsca na trasie marszu, a gdzie艣 poza jego planem. Dumny stutysi臋czny t艂um, skanduj膮cy patriotyczne has艂a, nie znajduje zainteresowania, za艣 grupa prowokator贸w, stanowi膮ca jeden promil zebranych – ogromn膮 uwag臋. Taka postawa skutkuje tym, i偶 polski patriotyzm dalej znajduj臋 si臋 na marginesie, b膮d藕 jest zaliczany nawet do rzeczy wstydliwych.
Podsumowuj膮c, polski patriotyzm to bardzo trudny temat. Przez wi臋kszo艣膰 dziej贸w by艂 podzielony na 艣wiadomy patriotyzm opieraj膮cy si臋 na odpowiedzialno艣ci za dobro og贸艂u oraz klakieryzm, kt贸rego fundamentalnym celem by艂o zaspakajanie w艂asnych cel贸w. Odej艣cie od patriotyzmu skutkowa艂o wieloma latami niewoli i kompletnym rozbiciem polskiego spo艂ecze艅stwa. W obowi膮zku ka偶dego Polaka jest pami臋tanie i przestrzeganie nauk historii oraz codzienna, mr贸wcza praca, aby interes narodu zawsze wystawiany by艂 na piedesta艂 i s艂u偶y艂 ka偶demu obywatelowi.
„Jeste艣my r贸偶ni, pochodzimy z r贸偶nych stron Polski, mamy r贸偶ne zainteresowania, ale 艂膮czy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla kt贸rej chcemy 偶y膰 i pracowa膰”. – Roman Dmowski
W.H